HACCP planı nasıl hazırlanır? 12 adım, 7 ilke
HACCP planı, gıda güvenliği tehlikelerini ürün size ulaşmadan önce kontrol altına almak için hazırlanan yazılı plandır. Codex Alimentarius genel ilkeleri planı 12 adımda kurar; son 7 adım HACCP'nin 7 ilkesidir.
Hazırlık: ilk 5 adım
- HACCP ekibini kurun: üretim, kalite, bakım ve gerekirse dış uzmandan oluşan, ürün ve prosesi bilen bir ekip.
- Ürünü tanımlayın: bileşim, fiziksel/kimyasal özellikler (pH, su aktivitesi vb.), ambalaj, raf ömrü, saklama ve dağıtım koşulları.
- Kullanım amacını ve tüketiciyi belirleyin: ürün kimin için, nasıl tüketilecek; hassas gruplar var mı?
- Akış şemasını çizin: hammadde kabulünden sevkiyata kadar her adım, girdiler, ara ürünler, yeniden işleme ve atıklar.
- Akış şemasını yerinde doğrulayın: şema, hatta gerçekte olanla karşılaştırılır; vardiya ve sezon farkları da dahil.
İlke 1: Tehlike analizi
Her adım için biyolojik, kimyasal (alerjenler dahil) ve fiziksel tehlikeler listelenir. Her tehlikenin olasılığı ve şiddeti değerlendirilir, önemli olanlar için kontrol önlemi belirlenir. Değerlendirme yöntemi yazılı olmalı ve her tehlikeye aynı şekilde uygulanmalıdır.
İlke 2: Kritik kontrol noktalarını (KKN) belirleyin
Önemli bir tehlikenin önlendiği, giderildiği ya da kabul edilebilir düzeye indirildiği adım KKN olabilir. Karar genellikle bir karar ağacıyla verilir. Her önemli tehlike bir KKN gerektirmez; bazıları ön gereksinim programlarıyla yönetilir.
İlke 3: Kritik limitleri koyun
Her KKN için ölçülebilir ya da gözlemlenebilir bir sınır belirlenir: sıcaklık, süre, pH, metal dedektör hassasiyeti gibi. Limitin tehlikeyi gerçekten kontrol ettiği kanıtla gösterilmelidir (validasyon).
İlke 4: İzleme sistemi kurun
Ne izlenecek, nasıl, ne sıklıkla ve kim tarafından? İzleme, sapmayı ürün sevk edilmeden yakalayacak kadar sık olmalıdır. Her izleme bir kayıt üretir.
İlke 5: Düzeltici faaliyetleri tanımlayın
Kritik limit aşıldığında ne yapılacağı önceden yazılır: prosesin kontrole alınması, etkilenen ürünün ayrılması ve ne olacağına karar verilmesi, nedenin bulunup tekrarın önlenmesi.
İlke 6: Doğrulama
Planın tasarlandığı gibi çalıştığı düzenli olarak kontrol edilir: kayıtların gözden geçirilmesi, cihaz kalibrasyonları, ürün analizleri, iç denetim. Proseste ya da üründe değişiklik olduğunda plan yeniden değerlendirilir.
İlke 7: Dokümantasyon ve kayıt
Tehlike analizi, KKN kararları, limitler, izleme, sapma ve doğrulama kayıtları saklanır. Denetimde ilk istenen şey, planın kendisi değil, planın uygulandığını gösteren kayıtlardır.
Sık yapılan hatalar
- Akış şemasının masa başında çizilip hatta doğrulanmaması.
- Her tehlikeyi KKN yapmak; izlenemeyecek kadar çok KKN.
- Kanıtı olmayan kritik limitler.
- İzleme kayıtlarının dolduruluyor ama kimse tarafından gözden geçirilmiyor olması.
- Ürün ya da proses değiştiğinde planın güncellenmemesi.
Sık sorulan sorular
HACCP ile ISO 22000 aynı şey mi?
Hayır. HACCP bir tehlike kontrol yöntemidir; ISO 22000 ise HACCP ilkelerini içeren ve ön gereksinim programları, yönetim sorumluluğu gibi unsurları da kapsayan bir yönetim sistemi standardıdır.
HACCP planı ne sıklıkla gözden geçirilmeli?
En az yılda bir kez ve ürün, proses, ekipman, hammadde ya da mevzuatta bir değişiklik olduğunda.
Her işletmenin HACCP planı olmalı mı?
Türkiye'de gıda işletmecilerinin HACCP ilkelerine dayalı prosedürler uygulaması mevzuatla istenir; kapsamı işletmenin türüne göre değişir. Kendi durumunuz için yetkili kurum ve danışmanınızla teyit edin.
Bu kayıtları tek yerde tutmak
Qdataline Üretim modülünde akış şeması, tehlike analizi, karar ağacı ve KKN izleme kayıtları aynı yerde tutulur. Üretim ve İzlenebilirlik sayfasına bakın.
İlgili sayfalar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; danışmanlık ya da hukuki görüş yerine geçmez. Kendi kapsamınız için ilgili standardın güncel metnine, mevzuata ve uzmanınıza başvurun.